|
Społeczeństwo informacyjne a edukacja
WSTĘP
Lata osiemdziesiąte XX wieku charakteryzowały się dynamicznym przekształcaniem społeczeństwa przemysłowego w społeczeństwo informacyjne. Działo się to na skutek gwałtownego rozwoju technik telekomunikacyjnych i informatycznych. Najszybszy ich rozwój następował w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Stosunkowo szybko zdano sobie sprawę z korzyści, jakie można uzyskać rozwijając globalną infrastrukturę informatyczną. W 1994 r. Komisja Bangemanna w raporcie „Europa a globalne społeczeństwo informacyjne. Zalecenia dla Komisji Europejskiej” stwierdza: „Kraje, które pierwsze wejdą w erę społeczeństwa informacji zbiorą największe żniwo. To one wyznaczą drogę dla innych. Natomiast te kraje, które będą zwlekać lub podejmą działania połowiczne, mogą w czasie krótszym od dziesięciolecia stanąć w obliczu załamania się inwestycji i kryzysu na rynku pracy” [7].
Polska przeżyła na początku lat dziewięćdziesiątych głębokie zmiany i wkroczyła w XXI wiek zacofana gospodarczo i informacyjnie. Nowe ekipy rządowe szybko podjęły się reform gospodarczych i przekształceń własnościowych. Wydaje się zatem, że możemy w stosunkowo krótkim czasie nadrobić zaległości w dziedzinie informatyki – tym bardziej, że społeczeństwo informacyjne na zachodzie zaczęło się kształtować niedawno, a organy władzy państwowej przystąpiły do prac nad rozwojem społeczeństwa informacyjnego. Przykładem tego jest chociażby uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2000 r. w sprawie budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce, w której Sejm wzywa Rząd do przedstawienia w trybie pilnym do końca września 2000 r. założeń strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce i stwierdza, że „Nowoczesne technologie, usługi i zastosowania usług telekomunikacyjnych, teleinformatycznych i multimedialnych mogą być katalizatorem rozwoju gospodarczego, zwiększać konkurencyjność gospodarki, tworzyć nowe miejsca pracy, sprzyjać rozwojowi demokracji, regionów, wspomagać nauczanie, ochronę zdrowia, dostęp do dóbr kultury” [2].
CECHY SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO
Podstawową cechą społeczeństwa informacyjnego jest szybko rozwijająca się informatyzacja we wszystkich dziedzinach życia społecznego. W społeczeństwie tym: O zasadniczym czynnikiem rozwoju jest wykorzystanie teleinformatyki, O informacja i technologie informacyjne są podstawowym czynnikiem wytwórczym, O większość dochodu narodowego powstaje w sektorze informacyjnym, O większość pracowników pracuje w sektorze związanym z gromadzeniem, przetwarzaniem i wykorzystaniem informacji.
Większe nakłady na rozwój społeczeństwa informacyjnego spowodują szybsze przekształcenia polskiej gospodarki, wzrost konkurencyjności, a co za tym idzie poprawę jakości pracy, zmniejszenie się stopy bezrobocia, a także poszerzenie zakresu usług dla konsumentów. Postęp informacyjny spowoduje rozwój dotychczas zaniedbanych regionów, zmianę organizacji pracy, zwiększenie roli mediów i sprawniejsze działanie administracji publicznej.
Jakimi zasadami należy się kierować dążąc do społeczeństwa informacyjnego? Z całą pewnością będzie to: O powszechny dostęp społeczeństwa do osiągnięć nowoczesnej techniki komunikacyjnej i informacyjnej, O otwarty dostęp do usług oferowanych przez operatorów, O powszechny dostęp do sieci Internet, O kompatybilność systemów i programów komputerowych, a także usług komunikacyjnych, O stworzenie warunków do konkurencji w tej dziedzinie. Szybki rozwój
społeczeństwa informacyjnego może spowodować znaczne różnice gospodarcze i
podziały społeczne. Aby nie obudzić się niebawem wśród krajów trzeciego
świata, należy zainwestować duże środki w rozwój teleinformatyki, a przede
wszystkim
ZNACZENIE EDUKACJI INFORMACYJNEJ
Nikt już dzisiaj nie wątpi w to, że Polska powinna dążyć do szybkiego rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Ogromną rolę ma tu do odegrania oświata, która przeżywa obecnie głębokie zmiany strukturalne i programowe. Jednym z głównych zadań jakie stoją przed systemem edukacji jest przygotowanie dzieci i młodzieży do życia w społeczeństwie informacyjnym, korzystania z technologii informacyjnej w procesie uczenia się. Ważnym zadaniem systemu oświaty jest wyrównywanie szans między miastem a wsią, między różnymi regionami i środowiskami. Doskonałym narzędziem pomocnym przy realizacji tego celu może być rozwój technologii informacyjnej i usług telekomunikacyjnych. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji już w lipcu 1996 r. sformułowała założenia polityki państwa i wskazywała na konieczność powstania narodowego programu edukacji informatycznej, obejmującego także zastosowanie technik komputerowych i multimedialnych w nauczaniu innych przedmiotów. Jakie korzyści niosą ze sobą nowe media? O Nauczanie na odległość – zwiększenie dostępności wiedzy, obniżenie kosztów nauki, łatwy dostęp do bardzo dobrych nauczycieli, atrakcyjna forma przekazywania wiedzy, brak ograniczeń czasowych. O Praca na odległość – zmniejszenie bezrobocia, możliwość uzyskania atrakcyjnej pracy, obniżenie kosztów produkcji, zrównanie szans pracowników z małych często odległych od dużych aglomeracji miejskich, miejscowości z pracownikami zamieszkałymi w dużych miastach. O Leczenie na odległość – powszechny dostęp do niektórych badań, np. okulistycznych, możliwość uzyskania porady wybitnych specjalistów z danej dziedziny, obniżenie kosztów, szybkie wykrywanie chorób, co stwarza znacznie większe szanse wyleczenia. O Usprawnienie działania administracji publicznej - oszczędność czasu, który można wykorzystać na inne cele, zmniejszenie biurokracji, poprawa jakości i szybkości załatwiania petentów. O Rozwój handlu – obniżenie cen oferowanych produktów i wyrobów, możliwość szybkiego zrobienia zakupów i wyboru najlepszych towarów. O Usprawnienie działalności gospodarczej – łatwy dostęp do nowoczesnych technologii, przyśpieszenie operacji finansowych, możliwość pozyskania nowych kontrahentów, elektroniczna wymiana korespondencji, nieograniczony dostęp do aktów prawnych. Tak więc nowe media współczesnemu społeczeństwu ułatwiają funkcjonowanie we wszystkich dziedzinach życia: nauczaniu, pracy, leczeniu, sprawniejszym działaniu organów administracji publicznej, rozwoju handlu, usprawnieniu działalności gospodarczej. „Zrozumienie technik informatycznych oraz opanowanie ich podstawowych pojęć i umiejętności w wielu krajach jest współcześnie traktowane jako podstawa wykształcenia, na równi z umiejętnością czytania i pisania” [9] [5]. Powszechny dostęp do informacji możliwy będzie dopiero wtedy, gdy powszechna stanie się wiedza dotycząca nie tylko obsługi programów, lecz również sposobów pozyskiwania pożądanej informacji ze źródeł elektronicznych oraz możliwości jej wykorzystania. Warto zatem inwestować w edukację informacyjną społeczeństwa, gdyż pomoże ona przygotować ludzi do posługiwania się nowoczesnymi technikami informacyjnymi i multimedialnymi zarówno w procesie zdobywania wykształcenia, jak i w życiu społecznym i gospodarczym. Problem ten stara się rozwiązać Ministerstwo Edukacji Narodowej, które opracowało „Narodowy program edukacji na rzecz społeczeństwa informacyjnego.” Temu celowi służyć ma również podstawa programowa kształcenia ogólnego dla sześcioletnich szkół podstawowych i gimnazjów. Zakłada ona, że uczniowie po szkole podstawowej powinni opanować: „posługiwanie się komputerem w przystosowanym dla ucznia środowisku sprzętowym i programistycznym, opracowywanie za pomocą komputera prostych tekstów, rysunków, motywów, korzystanie z różnorodnych źródeł i sposobów zdobywania informacji oraz jej przedstawiania i wykorzystania, stosowanie komputerów do wzbogacania własnego uczenia się i poznawania różnych dziedzin” [8]. Po gimnazjum zaś wymagania są jeszcze większe, gdyż uczniowie powinni „umieć wybierać, łączyć i świadomie stosować różne narzędzia informatyczne do rozwiązywania typowych problemów praktycznych i szkolnych, korzystać z różnych, w tym multimedialnych i rozproszonych źródeł informacji dostępnych za pomocą komputera, rozwiązywać umiarkowanie złożone problemy przez stosowanie poznanych metod algorytmicznych oraz dostrzegać korzyści i zagrożenia związane z rozwojem zastosowań komputerów [8].
KADRA NAUCZYCIELSKA
Stopień przygotowania uczniów do życia w społeczeństwie informacyjnym w dużej mierze zależy od przygotowania nauczycieli, stąd duży nacisk Ministerstwa Edukacji Narodowej na szkolenie informatyczne nauczycieli. Pozornie wydawać by się mogło, że duża liczba nauczycieli ma kwalifikacje do nauczania przedmiotów informatycznych. Tak naprawdę to tylko 6% nauczycieli ukończyło różne szkolenia z zakresu informatyki. W krajach Unii Europejskiej ten wskaźnik jest kilkakrotnie większy. Optymizmem napawa fakt, że polscy nauczyciele deklarują chęć zdobywania nowych kwalifikacji z zakresu informatyki, jednak pamiętać należy o tym, że ze względu na skromną zasobność portfela wielu z nich nie będzie mogło sfinansować sobie kursów i szkoleń z tego zakresu. Dodatkowym utrudnieniem jest to, że przemysł prywatny nie dysponuje jeszcze takimi kwotami, aby sfinansować prace badawcze, sponsorować sprzęt szkołom i rozwijać infrastrukturę społeczeństwa informacyjnego. Finansowanie badań naukowych i rozwoju edukacji informatycznej spada więc na państwo. Ministerstwo Edukacji Narodowej wydało już z budżetu państwa na ten cel w ciągu ostatnich 7 lat kwoty od 1,5 do 3,5 mln zł. Stanowi to jedynie niewielki procent potrzeb. Należy mieć nadzieję, że w najbliższym czasie kwoty te będą znacznie wyższe.
SPRZĘT KOMPUTEROWY
Szkoły w
zdecydowanej większości pracują na starym sprzęcie informatycznym,
pozyskanym dzięki staraniom rodziców i nauczycieli. Tylko około 17 %
sprzętu informatycznego pochodzi z zakupów centralnych w ramach projektu
„PRACOWNIA INTERNETOWA W KAŻDEJ GMINIE”, a później „PRACOWNIA INTERNETOWA
W KAŻDYM GIMNAZJUM”. Ilość sprzętu systematycznie rośnie, lecz wciąż nam
daleko do krajów Unii Europejskiej. Te braki należy czym prędzej zniwelować, gdyż społeczeństwo informacyjne nie może powstać bez rozwiniętej i nowoczesnej oświaty zapewniającej powszechną edukację informacyjną.
ZAGROŻENIA WYNIKAJĄCE Z WPROWADZENIA SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO
W różnego rodzaju transformacjach należy zdawać sobie sprawę z zagrożeń. Dotyczy to w szczególności przekształcenia się społeczeństwa produkcyjnego w społeczeństwo informacyjne. Rozwój technik komputerowych może prowadzić do głębokich podziałów społecznych, naruszać dobra osobiste i wywoływać nowe przestępstwa. Nadużywanie technik komputerowych może prowadzić do upośledzenia kontaktów społecznych, a nawet do chorób psychicznych. „Informatyzacja przynosi społeczeństwu wyższy poziom życia, ale niesie ze sobą również zagrożenia, których nie należy lekceważyć” [11] [5].
ZAKOŃCZENIE
Wprowadzenie w Polsce społeczeństwa informacyjnego staje się faktem i nie
ma możliwości odwrotu z tej drogi. Należy mieć nadzieję, że tworzone
programy, troska Sejmu O zagwarantowania Polakom zatrudnienia, dobrobytu i wysokiej jakości życia, wzbogacenia dostępnych im możliwości we wszystkich sferach życia; O zagwarantowania modernizacji, rozwoju i konkurencyjności gospodarki polskiej; O zapewnienia sprawnej i skutecznej administracji; O integracji z Unią Europejską i z gospodarką światową na warunkach partnerstwa” [7].
Nastanie ery społeczeństwa informacyjnego w Polsce staje się faktem i należy uczynić wszystko, aby stworzyć ludziom jak najdogodniejsze warunki, by nastąpiło to sprawnie i szybko. Jan Ungeheuer BIBLIOGRAFIA: 1. Józef Penc – Leksykon biznesu (AWP Placet). 2. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2000 r. w sprawie budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce (MP z 2000 r. Nr 22, poz. 448). 3. Stanowisko Rady Ministrów w sprawie Uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2000 r. w sprawie budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce – Komitet Badań Naukowych Ministerstwa Łączności– Warszawa 2000 r. 4. Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller - Słownik Encyklopedyczny Edukacja Obywatelska Wydawnictwa Europa Rok wydania 1999. 5. Cele i kierunki rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce – Komitet Badań Naukowych Ministerstwa Łączności – Warszawa 2000 r. 6. Andrzej J. Piotrowski - Polska droga do społeczeństwa informacyjnego – Telekom Forum wrzesień 1999 r. 7. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji – Społeczeństwo informacyjne w Polsce. Wstęp do formułowania założeń polityki Państwa - Warszawa 1996 r. 8. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. 9. Informatics for Secondary Education, A Curriculum for Schools, UNESCO, Paryż 1994 r. 10. Edukacja informatyczna — stan na koniec 1999r., dokument wewnętrzny Wydziału Informatyki w Biurze Administracyjno–Gospodarczym Ministerstwa Edukacji Narodowej, Warszawa 19 kwietnia 2000r. 11. Strategia rozwoju informatyki w Polsce; stan, perspektywy, zalecenia; raport kongresowy, Warszawa 1995
|